De arbeidsmarkt piept en kraakt. Het personeelstekort is geen tijdelijke fase. Vrijwel iedereen die kán werken, werkt al, en de groei van de beroepsbevolking vlakt af. Tegelijkertijd verandert het werk zelf: routinetaken verdwijnen, terwijl complex en mensgericht werk belangrijker wordt. Het probleem zit er daarbij niet alleen in dat er op het moment onvoldoende arbeidskrachten zijn, maar ook dat de mensen die er zijn niet altijd de juiste vaardigheden hebben. Veel ondernemers hopen dat nieuwe technologie dit oplost. Maar is dat zo?
Automatisering en AI kunnen processen efficiënter maken, maar de productiviteitswinst blijft beperkt en er ontstaat ook nieuw werk. Technologie maakt werk anders, maar het wordt niet per se minder. Het echte vraagstuk rondom AI is geen technologisch, maar een organisatievraagstuk. De uitdaging zit namelijk in de uitvoering: worden medewerkers meegenomen in de verandering? Beschikken ze over de juiste vaardigheden - de skills - om met het nieuwe takenpakket om te gaan? En is het nieuwe werk wel slim verdeeld?
Anders kijken
Veel bedrijven zijn nog ingericht rondom functies, maar door te kijken naar taken en benodigde vaardigheden ontstaat ruimte. Moet één persoon echt alles doen, of kan werk slimmer worden verdeeld? Door te denken in termen van taken en te kijken naar het potentieel dat al aanwezig is, kan productiever gewerkt worden met het bestaande personeelsbestand. AI kan dan bepaalde taken overnemen, en in de tijd die daardoor wordt vrijgespeeld, kunnen medewerkers taken op zich nemen waarvoor zij echt nodig zijn.
Skills centraal
Skills spelen daarin een centrale rol. Ze maken zichtbaar wat iemand kan, los van diploma’s. Ze kunnen helpen om duidelijk te maken hoe medewerkers zich moeten ontwikkelen om de nieuwe taken binnen de organisatie uit te kunnen voeren. Ook voor werving van nieuw talent zijn skills belangrijk. Als een werkgever alleen kijkt naar iemands diploma’s of welke ervaring iemand heeft in soortgelijke rollen bij andere organisaties, wordt de groep potentiële nieuwe medewerkers sterk beperkt. Een sollicitant beschikt misschien niet over de gewenste diploma’s of eerdere werkervaring, maar wel over de juiste skills.
Grafieken
Onderstaande grafieken laten zien wat per beroepsklasse de belangrijkste typen skills zijn. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen vaardigheden (handelingen die iemand moet kunnen uitvoeren voor een bepaald soort beroep) en kennisgebieden (onderwerpen waar iemand iets over moet weten). Door skills in kaart te brengen wordt niet alleen duidelijk aan welke skills iemand moet werken om goed te functioneren binnen bepaalde soorten beroepen. Het stelt werkgevers en werkzoekenden ook in staat om een overlap tussen beroepen in kaart te brengen en inzicht te geven in realistische overstaptrajecten, bijvoorbeeld via zijinstroom. Zo laat onderstaande grafiek zien dat iemand binnen de transport en logistiek vaak moet beschikken over fysieke en handmatige vaardigheden. Iets wat bijvoorbeeld ook erg belangrijk is binnen agrarische beroepen.
Bron: CompetentNL, ArbeidsmarktInZicht
Onderstaande grafiek laat tevens zien dat kennis over engineering, industrie en bouwnijverheid bijvoorbeeld niet alleen belangrijk is voor technische beroepen, maar ook voor agrarische en dienstverlenende beroepen.
Bron: CompetentNL, ArbeidsmarktInZicht
Dergelijke inzichten zijn overigens niet alleen voor grofmazige beroepsklassen beschikbaar, maar ook voor individuele beroepen. Dit helpt niet alleen werkgevers, maar ook werknemers om een beter beeld te krijgen van de concrete skills die nodig zijn om goed te functioneren binnen een specifiek beroep. Op de site van ArbeidsmarktInZicht is daar meer informatie over te vinden via het dashboard ArbeidsmarktInZicht Skills.
Van inzicht naar wendbaarheid
Slimmer werken begint met inzicht. Welke vaardigheden worden gevraagd van mensen en welke beheersen ze al? Door vooruit te kijken, kan bepaald worden welke vaardigheden in de toekomst nodig zullen zijn. Het verschil, de zogenaamde skills gap, is niet alleen met extra werving te overbruggen, maar juist door het reeds aanwezige personeel verder te ontwikkelen. Leren moet een onderdeel zijn van het werk zelf, want in een krappe arbeidsmarkt is het up-to-date houden van de vaardigheden van het personeel minstens zo belangrijk als het werven van nieuwe medewerkers. Medewerkers met gebrekkige vaardigheden zijn immers minder productief en lopen ook het risico om uit te vallen of te vertrekken, wat op zijn beurt de werkdruk op andere medewerkers vergroot.
Skillsgericht denken
Ook voor werkzoekenden wordt een skillsgerichte manier van denken steeds belangrijker. Door inzicht te hebben in hun vaardigheden en vaardigheden die belangrijker worden in de toekomst, kunnen zij zichzelf gericht ontwikkelen en zijn ze beter voorbereid op een veranderende arbeidsmarkt. Omdat er vaak een overlap bestaat tussen de benodigde skills voor diverse beroepen, wordt het gemakkelijker om overstapmogelijkheden te zien tussen verwante beroepen als iemand zich bewust is van de skills die hij of zij beschikt. Zie ook onder onderstaande grafiek.
Bron: CompetentNL, UWV
Anders werven
Naast de ontwikkeling van het bestaande personeel, zal werving een belangrijke manier blijven om de juiste skillsets in huis te halen. Werving verdwijnt niet, maar de manier waarop geworven wordt, verandert wel fundamenteel met een skillsgerichte aanpak. De perfecte kandidaat bestaat steeds minder. Het gaat nu vooral om potentieel. Door breder te kijken - naar zijinstromers en naar mensen zonder (gewenst) diploma - wordt de vijver groter. Diploma's vertellen niet langer het hele verhaal.
Effectiever onderwijs
De transitie naar een op skills gebaseerde arbeidsmarkt is ook van invloed op het onderwijs. Door skills per beroep in kaart te brengen, kan het onderwijs namelijk effectiever curricula ontwerpen die aansluiten bij de behoeften van de arbeidsmarkt. Daarnaast leidt een grotere focus op skills er ook toe dat het voor medewerkers en werkzoekenden gemakkelijker wordt om te zien met welke opleidingen of opleidingsmodules zij bepaalde skills onder de knie kunnen krijgen.
Tot slot
De arbeidsmarkt wordt krapper en complexer. Dat vraagt om wendbare organisaties die klein beginnen: eerst inzicht krijgen, dan zichtbaar maken wat er al is en dan het werk anders organiseren. De positieve impact van AI ontstaat pas écht wanneer werk anders is ingericht en mensen over de juiste vaardigheden beschikken. Dan wordt technologie een echte versneller. Wie slimmer werken alleen ziet als een technologiekwestie, mist de grootste kans. Wie inzet op vaardigheden van mensen, op een slimme organisatie van werk én technologie, die creëert ruimte voor groei.
Terug naar alle artikelen